นิ่วทางเดินปัสสาวะและต่อมลูกหมากโต: อาการแบบไหนควรพบแพทย์ศัลยกรรมทางเดินปัสสาวะ

ทำความเข้าใจนิ่วทางเดินปัสสาวะและต่อมลูกหมากโต

นิ่วทางเดินปัสสาวะและต่อมลูกหมากโตเป็นกลุ่มโรคที่พบได้บ่อยในงานศัลยกรรมทางเดินปัสสาวะ แต่ไม่ได้มีอาการเหมือนกันทุกคน บางรายปวดเอวหรือปวดท้องน้อยรุนแรง บางรายเริ่มจากปัสสาวะบ่อย ปัสสาวะสะดุด หรือรู้สึกปัสสาวะไม่สุด การประเมินจึงต้องดูทั้งลักษณะอาการ ระยะเวลาที่เป็น อายุ โรคประจำตัว ยาที่ใช้อยู่ และผลตรวจเดิมถ้ามี

บทความนี้ช่วยให้ผู้ป่วยในฝาง แม่อาย ไชยปราการ และพื้นที่ใกล้เคียงแยกเบื้องต้นว่าอาการแบบใดควรมาปรึกษาแพทย์เฉพาะทาง และอาการแบบใดไม่ควรรอ ทั้งนี้ข้อมูลในบทความไม่ใช้แทนการตรวจวินิจฉัยโดยแพทย์ เพราะอาการทางเดินปัสสาวะอาจเกิดจากหลายสาเหตุ เช่น การติดเชื้อ การอักเสบ นิ่ว ต่อมลูกหมากโต หรือโรคอื่นที่ต้องตรวจเพิ่มเติม

อาการที่อาจพบในนิ่วทางเดินปัสสาวะ

นิ่วอาจทำให้ปวดเอว ปวดหลังด้านข้าง ปวดท้องน้อย ปวดร้าวลงขาหนีบ ปัสสาวะแสบขัด ปัสสาวะบ่อย คลื่นไส้ อาเจียน หรือมีเลือดปนปัสสาวะ อาการปวดจากนิ่วบางครั้งเป็น ๆ หาย ๆ และรุนแรงเป็นช่วง ขณะที่บางคนอาจมีนิ่วขนาดเล็กโดยแทบไม่มีอาการชัดเจน

ถ้ามีปวดเอวหรือปวดท้องร่วมกับไข้ หนาวสั่น อาเจียนมาก ปัสสาวะเป็นเลือดชัดเจน ปัสสาวะไม่ออก หรือปวดมากจนทำกิจวัตรไม่ได้ ควรไปโรงพยาบาลหรือสถานพยาบาลที่พร้อมประเมินฉุกเฉิน ไม่ควรรอนัดตรวจปกติที่คลินิก เพราะอาจเกี่ยวข้องกับการอุดกั้นหรือติดเชื้อที่ต้องดูแลเร็ว

อาการที่อาจเกี่ยวกับต่อมลูกหมากโต

ต่อมลูกหมากโตมักสัมพันธ์กับอายุที่มากขึ้น และอาจทำให้ปัสสาวะบ่อย ปัสสาวะกลางคืนหลายครั้ง ปัสสาวะเริ่มยาก ปัสสาวะไม่พุ่ง สายน้ำปัสสาวะขาด ๆ หาย ๆ ต้องเบ่งนาน ปัสสาวะหยดหลังสุด หรือรู้สึกปัสสาวะไม่สุด อาการเหล่านี้เรียกรวมได้ว่าอาการทางเดินปัสสาวะส่วนล่าง

อย่างไรก็ตาม อาการปัสสาวะผิดปกติไม่ได้แปลว่าเป็นต่อมลูกหมากโตเสมอไป เพราะอาจเกิดจากการติดเชื้อ กระเพาะปัสสาวะทำงานผิดปกติ นิ่ว ยาบางชนิด เบาหวาน หรือภาวะอื่น การพบแพทย์ช่วยแยกว่าควรเริ่มจากการซักประวัติ ตรวจร่างกาย ตรวจปัสสาวะ ตรวจเลือด อัลตราซาวนด์ หรือส่งต่อเพื่อตรวจเฉพาะทางเพิ่มเติม

สัญญาณอันตรายที่ควรรีบประเมิน

ควรรีบพบแพทย์หรือไปโรงพยาบาลหากมีปัสสาวะไม่ออกเฉียบพลัน ปวดท้องน้อยมาก ปวดเอวร่วมกับไข้ หนาวสั่น อาเจียนมาก ซึม อ่อนเพลียมาก มีเลือดปนปัสสาวะชัดเจน หรือมีอาการปวดบวมอัณฑะเฉียบพลัน โดยเฉพาะถ้าอาการเกิดรวดเร็วหรือรุนแรงขึ้น

สำหรับผู้สูงอายุ ผู้ป่วยเบาหวาน โรคไต ผู้ที่กินยาละลายลิ่มเลือด หรือผู้ที่มีโรคประจำตัวหลายอย่าง ไม่ควรปล่อยอาการปัสสาวะผิดปกติไว้นาน เพราะความเสี่ยงและแนวทางตรวจอาจต่างจากคนทั่วไป

คลินิกช่วยประเมินอะไรได้บ้าง

บริการตรวจโรคทางเดินปัสสาวะ ต่อมลูกหมาก และอวัยวะสืบพันธุ์ชาย ที่คลินิกช่วยเริ่มต้นจากการซักประวัติ ตรวจร่างกาย ประเมินความเร่งด่วน ทบทวนผลตรวจเดิม และแนะนำขั้นตอนถัดไปตามความเหมาะสม หากจำเป็นต้องตรวจเพิ่มเติมหรือรักษาในโรงพยาบาล แพทย์จะช่วยอธิบายเหตุผลของการส่งต่ออย่างตรงไปตรงมา

เป้าหมายไม่ใช่การสรุปว่าอาการทุกอย่างต้องทำหัตถการ แต่คือการแยกกลุ่มอาการที่ควรติดตาม กลุ่มที่ควรตรวจเพิ่ม และกลุ่มที่ต้องรีบประเมิน เพื่อให้ผู้ป่วยตัดสินใจเดินทางมาคลินิกหรือไปโรงพยาบาลได้เหมาะกับความเร่งด่วนของอาการ

ควรเตรียมข้อมูลอะไรก่อนมาพบแพทย์

ควรจดว่ามีอาการมานานเท่าไร ปวดตรงไหน ปัสสาวะบ่อยแค่ไหน ตื่นกลางคืนกี่ครั้ง ปัสสาวะแสบขัดหรือมีเลือดหรือไม่ เคยเป็นนิ่วหรือเคยรักษาต่อมลูกหมากมาก่อนหรือเปล่า รวมถึงโรคประจำตัว ยาที่ใช้ประจำ ยาแก้ปวด ยาสมุนไพร และผลตรวจเดิม เช่น ผลตรวจปัสสาวะ ผลเลือด อัลตราซาวนด์ หรือ CT หากมี

ถ้ามีอาการที่ไม่แน่ใจว่าควรรอนัดหรือควรรีบไปโรงพยาบาล สามารถโทรสอบถามคลินิกก่อนเดินทางได้ โดยเฉพาะผู้ที่เดินทางมาจากแม่อายหรือไชยปราการ เพื่อให้เลือกช่องทางรับการประเมินที่เหมาะสมกับอาการในวันนั้น

แหล่งข้อมูลที่ใช้ตรวจทาน

ข้อมูลอาการและสัญญาณเตือนในบทความนี้ตรวจทานจากแหล่งข้อมูลสุขภาพที่เชื่อถือได้ เช่น NIDDK เรื่องนิ่วในไต, MedlinePlus เรื่องต่อมลูกหมากโต และ Mayo Clinic เรื่องนิ่วในไต